امروز شنبه 1401/11/15
Skip to main content
×

هشدار

اجزای کامپوننت را به یک آیتم منو اختصاص بدهید

مسابقه

مسابقه کتاب «آیینه تمام نما» - تمدید مهلت لیست برندگان
ویدئو را به طور کامل مشاهده کنید و سپس به پرسشنامه پاسخ دهید.
(مهلت ارسال پاسخ تا ساعت 15 شنبه 15 بهمن 1401)

منشورات پژوهشکده

میراث استاد

مسیر انقلاب ما با مسیر عالم مدرن یکی نیست؛
این می خواهد دنیا را دینی کند در صورتی که آن می خواهد دین را دنیوی کند؛
این ملکوتی و قدسی به عالم نگاه می کند و آن دیگری نگاه سکولاریستی دارد؛
این می خواهد ملکوتیان و قدسیان و انبیاء و اولیاء در دنیا راه را نشان دهند اما آن می خواهد همه این ها را کنار بگذارد.
منبع: کتاب تحول علوم انسانی
من چیزی مهمتر از این مطلب نداشتم که به شما بگویم:
حیات، این نیست که امروز داریم و این ها مشکلاتی نیست که با آن دست به گریبان هستیم. رنج این نیست که امروز می کشیم و تلخی، این نیست که امروز می چشیم. دشواری این نیست که ما می بینیم ... اگر تلخی است، تلخی پس از مرگ است و اگر رنجی هست، رنج آنجاست و اگر لذتی هم انسان بچشد، لذت این جهانی، لذت نیست؛ بلکه لذت آنجاست. چرا هنگامی که چاره از دست رفت، انسان متوجه مسئله شود؟ مسئله ای به این مهمی را چرا هنگامی بفهمیم که نتوانیم حل کنیم؟!
دوماهنامه تربیتی اخلاقی خلق، شماره ۶۲ و ۶۳
ایمان رسمی که برای حرکت از ظلمت به نور لازم است با ایمان اسمی تفاوت دارد؛
با ولایت تحقق می یابد و ولایت، با علوم انسانی - اسلامی است.
البته وقتی علوم انسانی - اسلامی و اقتصاد اسلامی استخراج گردد و قوانین اسلامی بر مبنای آن وضع شود، قوه مجریه باید بر همان اساس عمل کند، که تا آن مرحله راهی دراز در پیش است.
دوماهنامه تربیتی اخلاقی خلق، شماره ۶۲ و ۶۳
الان جنگ در مراکز علمی واقع می شود؛
و خطرش همینجاست یعنی مراکزی که محل نشر و ترویج علوم انسانی غرب است ... ما در عصری هستیم که آمریکا، اروپا و کلا غرب می گویند: خود خلق باید ببیند چه کار کنند ... مراجع تقلید ما نماز، روزه، حج و جهاد را می نویسند ولی آنان اقتصاد و علوم تربیتی و سیاست و مدیریت و .. را تنظیم می کنند.
دوماهنامه تربیتی اخلاقی خلق، شماره ۶۲ و ۶۳

صوت

ویدئو

تصاویر

آثار استاد

بیشتر
کتاب

تفکر

  • سال نشر: ۱۳۹۷
  • قطع: رقعی
  • تعداد صفحه: ۹۶
  • شابک: 978-600-441-139-4
  • ناشر: دفتر نشر معارف
معرفی کتاب

نقش امام حسین(ع) در احیای تمدن اسلامی

 

نقش امام حسین(ع) در احیای تمدن اسلامی

 

 

 در جامعه‌ای که پیامبر(ص) بنیان گذاشته بودند، امر به معروف و نهی از منکر در وجود یکایک افراد جامعه شکلی نهادینه به خود گرفته بود. رنگ، نژاد و قومیت معیار به شمار نمی‌رفت. مؤلفه واقعی در گزینش افراد در منصب‌ها و مقام‌ها، بر پایه شایسته سالاری بود و شایسته‌ترین فرد با تقواترین فرد بود: «اِنَ اَکرَمَکُم عِندَالله اَتقاکُم». در این جامعه، تفاوتی بین سلمان فارسی، بلال حبشی و ابوذر غفاری از حیث نژاد و قومیت به چشم نمی‌خورد. به مناسبت ایام محرم و در آستانه سومین روز شهادت آن حضرت با حجت الاسلام محمد ادریسی مؤلف و پژوهشگر مسائل دینی در خصوص چرایی قیام و نگرش تمدن ساز عاشورای امام حسین (ع) به گفتگو پرداختیم.

*انقلاب و قیام امام حسین (ع) را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

انقلاب امام حسین (ع) نشان‌دهنده یک حرکت شخصی یا یک مصیبت فردی نیست که گفته شود زمان آن به پایان رسیده است، بلکه فاجعه‌بارترین، فاجعه‌ها در تاریخ اسلام و اعظم المصائب است. ایشان تغییر سرنوشت روح اسلام را بر عهده گرفت و فجیع ترین شهادت را در تاریخ بشریت به جان خرید؛ شهادت او زمینه‌ساز هزاران نماد مقاومت و فداکاری برای ارزش‌های انسانی و دینی شده است. قیام حسین بن علی (ع) نشان‌دهنده واقع‌گرایی ذاتی در مسائل دین است و مکتب زندگی شرافتمندانه، نماد قرآن و مسلمان واقعی، نمونه اخلاق و ارزش‌های انسانی و معیاری تمام و کمال برای حقیقت است. سید الشهدا (ع) نمادی برای تمام فصول زندگی است. روح ایشان کهنه نمی‌شود و قلب این روح هرگز آرام و پایانی ندارد. امام حسین یک شخص نیست، بلکه یک‌راه روشن، یک روش و یک پرچم است. کربلا قبل از واقعه عاشورای حسینی، نام یک قریه کوچک بود، اما پس از عاشورا کربلا یک تمدن شد. کربلا با شهرهای دیگر اندازه‌گیری نمی‌شود، بلکه با آسمان‌ها سنجیده می‌شود. عاشورا با حوادث زمان سنجیده نمی‌شود، بلکه با چرخش کائنات اندازه‌گیری می‌شود.

*چرا امام حسین (ع) نسبت به ائمه دیگر دارای ویژگی به خصوصی است و در متون دینی نیز به این امر اشارات فراوانی شده است؟

براساس روایات، چهارده معصوم علیه‌السلام همه «یک نور» اند، یعنی آنان در مقام وحدت نوری، کثرتی ندارند تا یکی اول ودیگری دوم باشد. این که در زیارت جامعه می‌خوانیم: «و اِن اَرواحَکُم و طینَتِکُم واحِدَه»؛ اشاره به همین حقیقت دارد که چهارده معصوم علیه‌السلام، «یک نور» اند و در این جهت با هم اتحاد دارند. بر اساس روایات، این اتحاد نه تنها در اول خلقت بوده؛ بلکه در نظام مادی و زندگی دنیوی، حقیقت آنان یکی بوده است و در عین تعدد صوری، ظاهری و جسمانی، آنان با یکدیگر وحدت و اتحاد دارند. در روایتی آمده از امام صادق (ع) پرسیده می‌شود مگر همه شما کشتی نجات نیستید، پس چرا به امام حسین (ع) می‌گویید «سفینةالنجاة»، فرمودند: «کُلُنا سُفُنُ النَّجاة و لکِن سَفینةُ جَدّی الحُسُین أوسَع وفِی لُجَجِ البِحارِ أَسرَع؛ همه ما اهل‌بیت، کشتی‌های نجاتیم، اما کشتی جدم حسین (ع) وسیع‌تر و در عبور از امواج سهمگین دریاها سریع‌تر است.

بنابراین ویژگی کشتی نجات بودن اهل‌بیت (ع) هرچند در تمام این بزرگواران جریان دارد، اما به اراده خداوند، کشتی امام حسین (ع) از جهت وسعت پذیرش و سرعت هدایت متمایز از سایر ائمه است. باید گفت همه معصومین مظلوم بودند و دشمنان به آنان ستم‌ها روا داشته و ایشان را به شهادت رساندند؛ از این رو شیعیان برای آنان عزاداری می‌کنند؛ ولی جنایاتی که در حادثه کربلا شکل گرفت سابقه ندارد و مظلومیت امام حسین علیه السلام و خیانت مخالفان، در اوج قرار دارد. کسانی که سال‌ها از یاران پیامبر (ص) و امیرمؤمنان علی ابن ابیطالب(ع) بودند و در رکاب آنان با دشمنان جنگیدند، با دعوت فرزندش حسین (ع)، اعلام وفاداری نموده و سپس آنان در کربلا او و یارانش را با فجیع‌ترین وضع به شهادت رساندند. اگر فقط شهادت امام حسین(ع) و یارانش بود این فاجعه کمتر نمود پیدا می‌کرد ولی این طور نبود بلکه خاندان امام حسین علیه السلام و نوه پیامبر اسلام را به اسارت برده و نسبت به آن‌ها، اهانت‌های بی شماری انجام دادند؛ از این رو در زیارت عاشورا از شهادت امام حسین علیه السلام به عنوان اعظم مصیبت‌ها شده است.

از نظر اوج خباثت دشمنان، هیچ گاه این مسئله سابقه نداشته و جنایت‌هایی که در کربلا انجام شده، در مورد هیچیک از امامان دیگر و در هیچ تاریخی رُخ نداده است و این ترادژی مخصوص خداوند متعال است که مجری آن باید شخصیتی والا مقام در تمام کائنات باشد و آن شخص کسی جز سیدالشهداء (ع) نخواهد بود. یکی دیگر از عوامل مهم عزاداری بیشتر برای امام حسین علیه السلام گفتار و رفتار معصومان علیه السلام می‌باشد. ائمه به جهت نقشی که احیا و زنده نگهداشتن نام و قیام امام حسین (ع) در حفظ دین و ارزش‌های دین داشت، هم خود عزاداری می‌کردند و هم دیگران را به برگزاری عزاداری سفارش می‌نمودند.

*به نظر شما چگونه می‌توان نقش امام حسین علیه السلام را در احیای دین تبیین کرد؟

همه امامان علیه السلام حاملان و پاسداران دین بودند و نقش محوری در احیا گسترش آن داشته و فعالیّت های آنان (صلح و قیام و…) در راستای حفظ دین و ارزش‌های آن صورت می‌گرفت، ولی فداکاری و شهادت امام حسین علیه السلام نقش بیشتری در حفظ دین و ارزش‌های آن داشت. نقش امام حسین (ع) در برهه و مقطعی که زندگی می‌کند، در حفظ و احیای دین آن قدر اهمیّت دارد که جز با کشته شدن و ریخته شدن خون امام حسین علیه السلام و اسارت اهل بیت ایشان با آن وضعیت ناگوار، دین نمی‌توانست زنده بماند. از این رو امام حسین علیه السلام یکی از اهداف و علل قیام خویش را حفظ دین بیان می‌کند و می‌فرمایند: «إنِّی لَمْ أَخْرُجْ أَشِرًا وَلاَبَطِرًا وَلاَمُفْسِدًا وَلاَظَالِمًا وَإنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الاْءصْلاَحِ فِی أُمَّه جَدِّی مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَهُ عَلَیْهِ وَءَالِهِ؛ قیام من برای تفریح و تفرّج؛ و برای استکبار و بلندمنشی، فساد و خرابی و ظلم و ستم نیست، بلکه قیام من برای اصلاح امّت جدّم محمّد صلّی الله علیه وآله می باشد».

در این بیان کوتاه سیدالشهدا(ع) هدف خود را اصلاح امت جدشان بیان می‌کنند و می‌فرمایند، آن دینی که جد من تلاش کرد و در راستای تحقق توحید و حاکمیت نظام توحیدی تشکیل داد، امروز در حال منحرف شدن است. نقش امام حسین علیه السلام در حفظ دین به حدّی است که گفته شده است: «إنّ الاسلام محمدی الحدوث، حسینی البقاء؛ اسلام با پیامبر (ص) به وجود آمد و با حسین باقی می‌ماند.» امام حسین(ع) محدود به شیعه نیست، هر چند امام مسلمانان است و نوه رسول خدا (ص)، اما قدیمی‌ترین نسب تاریخ بشریت را با آزادگی و انسانیت دارد و در واقع امام حسین (ع) وارث انبیا است.

*در واقعه عاشورا و قیام امام حسین افرادی را می‌بینیم که از لحاظ فکری و اعتقادی در مسیر دیگری بودند و با رهنمودهای امام حسین (ع) به کاروان کربلا ملحق شدند و با وجود از دست دادن جان خود، حمایت خود از اهل بیت پیامبر برنداشتند و در نهایت به شهادت رسیدند، به نظر شما علت همراهی این افراد با امام حسین (ع) چه چیزی می‌تواند باشد؟

قدر مسلم که امام حسین (ع) و سایر ائمه در دعوت مخالفان سیره مشخصی داشته‌اند. سخنانی که در مسیر طولانی قیام از امام حسین (ع) بیان شده است، خود بهترین سند برای تبیین سیره ایشان در تبیین حقایق و جذب فریب خوردگان و مخالفان است. بنابراین با توجه به بیانات، سخنان و شعارهای عاشورا، می‌توان عناصر انسان‌ساز، جامعه‌ساز و فرهنگ‌سازی را ملاحظه کرد که در دایره تعالیم یک مذهب خاص نمی‌گنجند. امام حسین (ع) چه در سخنرانی‌ها و چه در نامه‌ها و چه در گفت‌وگوهای خود با افراد مختلف، مکرر بر روی اعتقادات مشترک دینی و اصول اسلامی و انسانی پای می‌فشردند. از همین روست که با شنیدن این سخنان افرادی که حتی شیعه نبودند و دل در گروه این حقایق نهادند و در واپسین ساعات و لحظات روز عاشورا به سپاه حق ملحق شدند.

خلوت حسین بن علی (ع) و یارانش با خداوند سبحان و سخنان حماسی او و یارانش در لحظه کارزار و شهادت، روح شهادت و شجاعت را در کالبد همه آزادمردان تاریخ زنده کرده است و تأثیری ژرف بر تاریخ و تمدن اسلامی و حتی تمدن‌های دیگر نهاده است، تا جایی که گاندی، تنها راه نجات رهایی تمدن هند از دست استعمار انگلیس را تأسی مردم آن سرزمین به حسین بن علی (علیه السلام) می‌داند.

*به نظر شما چگونه قیام حسین بن علی (ع) می‌تواند برنامه‌ای راهبردی برای ایجاد تمدن اسلامی قرار بگیرد؟

با بررسی شواهد تاریخی می‌توان به این سوال شما به این صورت پاسخ داد که بعد از واقعه عاشورا سلسله قیام‌هایی خونین و شهادت طلبانه پس از قیام حسین (ع) و به تاسی از ایشان را می‌توان مشاهده کرد. برای نمونه قیام توّابین و قیام‌هایی که در تاریخ اسلام صورت گرفته است اعم از اینکه با دستور امام معصوم (ع) بوده باشد و یا نباشد، همه به تاسی از حادثه کربلا بوده است و این نشان دهنده پویایی خون سید الشهدا (ع) است که تا امروز نیز این پویایی وجود دارد. در قرون معاصر و بخصوص در انقلاب مردم ایران این پویایی خون امام حسین علیه السلام را می‌توان مشاهده کرد. اوج عظمت و آزادگی را در روح حسین ابن علی و یارانش در احیای تمدن اسلامی به وضوح می‌توان دید. لذا قیام مردم ایران شاخصه‌های قیام حسین بن علی (ع) در احیای تمدن اسلامی را در بر داشت. احیای ارزش‌ها، برخورد با منکرات، نفی مشروعیت شاه، بیداری و شهادت طلبی مردم ایران به احیای تمدن اسلامی در قرن بیستم میلادی انجامید. انقلاب اسلامی ایران گویاترین سند بر حقانیت راه حسین (ع) در احیای تمدن اسلامی است. امام خمینی (ره) پیروزی و استمرار انقلاب اسلامی و احیای تمدن اسلامی در سراسر جهان را مدیون محرم و صفر و عزاداری برای مصیبت حسین (ع) و یارانش می‌داند، که نمایانگر کارآمدی قیام امام حسین (ع) در همه زمان‌ها و سرزمین‌ها است. اگر توجه کنیم در تجمع میلیونی مسلمانان و غیرمسلمانان در آئین پیاده‌روی اربعین و پیمودن بیش از صدها کیلومتر از مسیرهای منتهی به کربلا که جلوه اتحاد آزادیخواهان جهان است، و این خود شاهدی بر تأثیر معنوی مکتب عاشورا و فرهنگ ایثار و شهادت است و همین نکته اساسی را تقویت می‌کند، که خون سید الشهدا پویایی دارد و می‌تواند تمدن اسلامی را ایجاد و احیا کند.

*به نظر شما احیای تمدن اسلامی چگونه می‌تواند شکل بگیرد و آیا مسلمان در این زمینه مسئولیت‌هایی را دارند؟

در تشکیل و ایجاد تمدن اسلامی باید همه جوانب را در نظر گرفت و فقط رهبری این حرکت را نباید مدنظر داشت. خود پیامبر بزرگوار اسلام نیز با حمایت مسلمانان صدر اسلام توانستند حکومت دینی را تشکیل بدهند و لذا نقش آفرینی مردم مسلمان دارای اهمیت فراوان است. با توجه به شاخص‌های بیداری اسلامی، اگر مسلمانان با شناخت عمیق از مؤلفه‌ها و شرایط پیدایش و اعتلای تمدن اسلامی، به روند تکاملی بیداری اسلامی ادامه دهند، به طور قطع، احیای تمدن اسلامی اتفاق خواهد افتاد. یکی از مؤلفه‌های اساسی احیای تمدن اسلامی را می‌توان فاصله گرفتن عمیق مسلمانان از حقیقت قرآن دانست. واقعیت زندگی در کشورهای اسلامی و اندیشه و رفتار مسلمانان، از مهم‌ترین عوامل انحطاط و مانع بازگشت حقیقی به اسلام به شمار می‌رود. همان گونه که رفتار مسلمانان صدر اسلام (مؤمنان واقعی) مهم‌ترین عامل گسترش اسلام و پدیداری تمدن با عظمت اسلامی در جهان گردید، رفتار مسلمانان امروز با توجه به عقب افتادگی علمی، اخلاقی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مهم‌ترین مانع روی آوردن جهانیان به اسلام است. در این باره مجدد و اسلام شناس جهان اسلام سید جمال الدین، چاره دردهای جهان اسلام را در بازگشت به اسلام نخستین (قرآن و سنت) تشخیص داد و بر پیراستن خرافات از آن تأکید داشت.

علامه محمدجواد مغنیه صاحب کتاب الکاشف فی تفسیر القرآن الکریم در کتاب مجالس حسینی می‌نویسد: که برای شیعیان و کسانی که از اهداف حسین(ع) آگاه هستند می گویم که حسین (ع) فقط یک نام برای یک شخص نیست، بلکه نمادی از هدایت، انسانیت، مجسمه دین، رستگاری و فداکاری در راه حقیقت و عدالت. همچنین شیخ عبدالوهاب کاشی صاحب کتاب مأساة الحسین می‌نویسد: همه آنچه در جهان امروز ما از اسلام و مسلمانان به معنای صحیح داریم، بقای آن را مدیون حسین (ع) می‌دانیم و این بقا مهم‌ترین ثمره حرکت ایشان در روز عاشورا باید دانست.

*شما از موانعی فرمودید که می‌تواند تحقق تمدن اسلامی را مختل کند، بهتر است در این خصوص کمی توضیح دهید؟

از نظر قرآن کریم، پیامبر گرامی اسلام(ص) در همه زمینه‌ها، از جمله تمدن سازی الگو و الهام بخش است: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کَانَ یَرْجُو اللَّهَ وَالْیَوْمَ الْآخِرَ وَذَکَرَ اللَّهَ کَثِیرًا» برای شما در زندگی رسول خدا سرمشق نیکویی است، برای آنها که امید به رحمت خدا و روز رستاخیز دارند و خدا را بسیار زیاد می کند». علامه طباطبایی «ره» تبیین زیبایی در تفسیر آیه شریفه ارائه کرده است: «کلمه اسوه به معنای اقتدا و پیروی است، و اسوه در مورد رسول خدا عبارت است از پیروی او. این وظیفه همیشه ثابت است، و شما همیشه باید به آن جناب تأسی کنید.»

بر مبنای این مطلب باید گفت، یکی از آسیب‌هایی که به شدّت تمدّن نوین اسلامی را تهدید می‌کند، عدم پیروی از رهبری واحد و نداشتن اتاق فکر و تصمیم گیری است. در تاریخ موارد متعدّدی از تمدّ‌ن‌ها و حرکت‌های تمدّنی فکری و فرهنگی به چشم می‌خورد که در اثر تشتّت آرا و عدم تصمیم‌گیری واحد، نتوانسته‌اند دوام چندانی داشته باشند. هر چه این گروه‌ها بهتر و بیشتر در مسیر صحیح و اسلامی حرکت کنند، تمدّن سازی نوین اسلامی با دقّت و سرعت بالاتری صورت خواهد گرفت. به یقین یکی از راه‌ها و راهبردهای اساسی مبارزه با تهدیدهای فرهنگی و مقابله با هجمه تمدّنی و فرهنگی دنیای غرب، تأکید بر روی هویّت و اصالت‌ها و ارزش‌های دینی جوامع اسلامی و بالتبع تجدید اعتلای تمدّن اسلامی می‌باشد، علی الخصوص برای نسل‌های جوان و نیز نخبگان و تحصیل کرده‌های جامعه که به عنوان گروه‌های مرجع شناخته شده‌اند. انحراف و غرب زدگی در میان این طبقه از جامعه منجر به ایجاد انحراف و دور شدن از اهداف و آرمان‌های تمدّن نوین اسلامی خواهد شد. آن‌چه مسلم است، این است که وظیفه گروه‌های مرجع در این حوزه بسیار خطیر است و بر آنان است که با توجّه کامل بر این مسأله زمینه‌ساز ایجاد و گسترش تمدّن نوین اسلامی گردند.

در پایان به این نکته باید اشاره کنم که تمدن نوین اسلامی بر آن است که با بهره گیری از دستاوردهای مفید تمدن مادی غرب، به ایجاد تمدنی نوین بپردازد که بتواند تمامی جنبه‌های تمدنی را دربرداشته باشد. برای حرکت تمدن نوین اسلامی در مسیر صحیح، آسیب‌هایی نظیر عدم پیروی از رهبری واحد، چالشهایی مانند فرهنگ مهاجم غربی و اختلاف افکنی در میان مسلمانان، و موانعی چون مشکلات اقتصادی جوامع مسلمان و عدم توجه به عقلانیت دینی وجود دارد. توجه به نقش رهبران دینی، فکری، فرهنگی و گروههای مرجع و نخبگان در هدایت مردم راهکار اصلی فرهنگ سازی در جامعه و مقابله عملی با مشکلات و موانع است.

 

نظر شما

captcha